Τα τελευταία χρόνια ένα φαινόμενο που μέχρι πρόσφατα περνούσε σχεδόν απαρατήρητο φαίνεται να λαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις: η κοπή μεγάλων, ώριμων δέντρων σε πόλεις και οικισμούς σε ολόκληρη τη χώρα.
Δέντρα που για δεκαετίες προσέφεραν σκιά, οξυγόνο, αισθητική και προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες εξαφανίζονται μέσα σε λίγες ώρες από πλατείες, δρόμους, πάρκα και κοινόχρηστους χώρους. Οι εικόνες αυτές προκαλούν έντονο προβληματισμό σε πολίτες, περιβαλλοντικές ομάδες και επιστήμονες, οι οποίοι ζητούν περισσότερη διαφάνεια γύρω από τις αποφάσεις που οδηγούν στην απομάκρυνσή τους.
Το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχουν περιπτώσεις όπου η κοπή ενός δέντρου είναι απαραίτητη. Υπάρχουν δέντρα που μπορεί να είναι επικίνδυνα, ασθενή ή να δημιουργούν σοβαρά προβλήματα ασφαλείας. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν κάθε απόφαση λαμβάνεται με επιστημονικά κριτήρια, με τις προβλεπόμενες εγκρίσεις και αφού έχουν εξεταστεί όλες οι εναλλακτικές λύσεις.
Οι πολίτες εύλογα ζητούν απαντήσεις σε μια σειρά κρίσιμων ερωτημάτων:
- Ποιος αποφασίζει ότι ένα δέντρο πρέπει να κοπεί;
- Υπάρχουν οι απαιτούμενες άδειες και οι γνωματεύσεις των αρμόδιων υπηρεσιών όπου αυτές απαιτούνται;
- Εξετάζεται πρώτα η δυνατότητα συντήρησης, θεραπείας ή κατάλληλης κλάδευσης;
- Ποιος ελέγχει ότι τηρούνται οι νόμιμες διαδικασίες;
- Γιατί πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι κοπές έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια;
Πρόκειται για ερωτήματα που δεν αφορούν μόνο τους ειδικούς. Αφορούν όλους όσοι ζουν στις ελληνικές πόλεις και βλέπουν το πράσινο να περιορίζεται.
Τα ώριμα δέντρα δεν αποτελούν απλώς στοιχείο του αστικού τοπίου. Σύμφωνα με τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία, συμβάλλουν καθοριστικά στη μείωση της θερμοκρασίας στις πόλεις, στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, στη συγκράτηση των όμβριων υδάτων, στη βιοποικιλότητα και στην προστασία της δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένων καυσώνων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όλο και περισσότερες φωνές ζητούν να ανοίξει ένας ουσιαστικός δημόσιος διάλογος για τη διαχείριση του αστικού πρασίνου. Η έκκληση απευθύνεται προς τα μέσα ενημέρωσης, τους δημοσιογράφους, τους επιστημονικούς φορείς, αλλά και τους αιρετούς της αυτοδιοίκησης και της κεντρικής πολιτικής σκηνής, προκειμένου να διερευνηθεί συστηματικά τι συμβαίνει σε κάθε περιοχή της χώρας.
Οι πολίτες ζητούν έλεγχο, πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα όπου αυτό προβλέπεται, αιτιολόγηση των αποφάσεων και λογοδοσία. Ζητούν επίσης να διερευνηθεί αν εφαρμόζονται ενιαία κριτήρια σε όλους τους δήμους και αν υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί εποπτείας.
Παράλληλα, περιβαλλοντικές ομάδες και πρωτοβουλίες πολιτών καταγράφουν καθημερινά περιπτώσεις κοπής δέντρων, δημοσιεύοντας φωτογραφικό υλικό και στοιχεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, καλώντας τους πολίτες να ενημερώνονται, να παρακολουθούν τις εξελίξεις και να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.
Η προστασία του αστικού πρασίνου δεν είναι ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης. Είναι ζήτημα ποιότητας ζωής, δημόσιας υγείας και περιβαλλοντικής ευθύνης. Σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή κάνει τους καύσωνες συχνότερους και εντονότερους, κάθε απόφαση που αφορά την τύχη ενός ώριμου δέντρου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να σταματήσει κάθε κοπή δέντρων ανεξαρτήτως συνθηκών, αλλά να υπάρχει πλήρης διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και δημόσια λογοδοσία για κάθε απόφαση. Γιατί το πράσινο των πόλεών μας αποτελεί κοινό αγαθό και η διαχείρισή του αφορά όλους.