του Ιερολογιώτατου, Ιεροδιάκονου Π Σεραφείμ Δεληκωστόπουλου
Θεολόγος, Κοινωνικός Λειτουργός, Εγκληματολόγος (MSc)
Η έμφυλη βία κατά των γυναικών αποτελεί μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρά την πρόοδο της επιστήμης, της τεχνολογίας και των θεσμών, εκατομμύρια γυναίκες σε ολόκληρο τον κόσμο συνεχίζουν να βιώνουν σωματική, ψυχολογική, λεκτική, οικονομική και σεξουαλική κακοποίηση. Η βία αυτή δεν γνωρίζει κοινωνικά, οικονομικά, μορφωτικά ή θρησκευτικά σύνορα· εμφανίζεται σε κάθε κοινωνία και πλήττει γυναίκες κάθε ηλικίας.
Στη σύγχρονη εποχή, η έμφυλη βία δεν αποτελεί αποκλειστικά νομικό ή κοινωνικό ζήτημα. Είναι βαθιά ανθρωπολογικό, ηθικό και πνευματικό πρόβλημα, διότι τραυματίζει την εικόνα του Θεού που φέρει κάθε άνθρωπος και διαρρηγνύει την ενότητα της οικογένειας και της κοινωνίας.
Η αντιμετώπισή της απαιτεί συνεργασία όλων των φορέων: της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας, της εκπαίδευσης, των κοινωνικών υπηρεσιών και, ασφαλώς, της Εκκλησίας.
Τι είναι η έμφυλη βία;
Ως έμφυλη βία χαρακτηρίζεται κάθε μορφή βίας που ασκείται εναντίον ενός προσώπου επειδή είναι γυναίκα ή που επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες. Η βία αυτή μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορες μορφές:
- Σωματική κακοποίηση.
- Ψυχολογική και συναισθηματική βία.
- Λεκτική προσβολή και ταπείνωση.
- Οικονομικός έλεγχος και εξάρτηση.
- Σεξουαλική κακοποίηση ή εξαναγκασμός.
- Ψηφιακή κακοποίηση μέσω διαδικτύου.
- Καταδίωξη (stalking).
- Γυναικοκτονία, ως ακραία μορφή έμφυλης βίας.
Πίσω από κάθε περιστατικό υπάρχει ένας άνθρωπος που υποφέρει σιωπηλά. Η βία δεν αφήνει μόνο σωματικά τραύματα· δημιουργεί βαθιές ψυχικές πληγές, φόβο, ενοχές, χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απομόνωση.
Η σημερινή κοινωνία χαρακτηρίζεται από σημαντικές αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά προβάλλονται η ισότητα και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Από την άλλη, εξακολουθούν να επιβιώνουν στερεότυπα, σχέσεις εξουσίας και συμπεριφορές που καλλιεργούν τη βία.
Παράγοντες που συχνά συνδέονται με την εμφάνιση της έμφυλης βίας είναι:
- Η λανθασμένη αντίληψη περί κυριαρχίας μέσα στη σχέση,
- Η έλλειψη σεβασμού προς την προσωπικότητα του άλλου,
- Η οικονομική ανασφάλεια,
- Οι εξαρτήσεις,
- Η αναπαραγωγή βίαιων προτύπων μέσα στην οικογένεια,
- Η κοινωνική ανοχή απέναντι σε προσβλητικές συμπεριφορές.
Η βία δεν γεννιέται ξαφνικά. Συνήθως προηγείται ένας κύκλος ελέγχου, απειλών, απομόνωσης και ψυχολογικής πίεσης, που σταδιακά μπορεί να κλιμακωθεί.
Οι συνέπειες της έμφυλης βίας!
Οι συνέπειες είναι πολυδιάστατες.
Για τη γυναίκα σημαίνουν:
- Φόβο,
- Κατάθλιψη,
- Αγχώδεις διαταραχές,
- Απώλεια αυτοπεποίθησης,
- Κοινωνική απομόνωση,
- Δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις,
- Προβλήματα σωματικής υγείας.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον βίας κινδυνεύουν να παρουσιάσουν δυσκολίες στη συναισθηματική τους ανάπτυξη και να αναπαράγουν, ως ενήλικες, πρότυπα βίας ή υποταγής.
Έτσι, η έμφυλη βία δεν αφορά μόνο το θύμα· επηρεάζει ολόκληρη την κοινωνία.
Η θέση της Εκκλησίας:
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού» (Γεν. 1,26). Αυτό σημαίνει ότι κάθε γυναίκα φέρει ανεκτίμητη αξία, η οποία δεν μπορεί να καταπατείται από καμία μορφή βίας.
Ο ίδιος ο Χριστός ανέτρεψε προκαταλήψεις της εποχής του και προσέγγισε τις γυναίκες με αγάπη, σεβασμό και ελευθερία. Συνομίλησε με τη Σαμαρείτιδα, υπερασπίστηκε τη γυναίκα που επρόκειτο να λιθοβοληθεί, θεράπευσε γυναίκες, δέχθηκε τη διακονία τους και τις κατέστησε πρώτες μάρτυρες της Αναστάσεώς του.
Το Ευαγγέλιο δεν δικαιολογεί ποτέ την κακοποίηση. Αντίθετα, καλεί τον άνθρωπο να αγαπά θυσιαστικά και να υπηρετεί τον πλησίον του.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει: «ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε» (Γαλ. 6,2), υπενθυμίζοντας ότι η αλληλεγγύη αποτελεί βασικό γνώρισμα της χριστιανικής ζωής.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας:
Οι Πατέρες της Εκκλησίας τόνισαν επανειλημμένα τον σεβασμό προς τη γυναίκα.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι ο σύζυγος οφείλει να αγαπά τη γυναίκα του όπως ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, δηλαδή με αυτοθυσία και όχι με κυριαρχία.
Η συζυγική σχέση, σύμφωνα με την πατερική θεολογία, δεν είναι σχέση εξουσίας αλλά κοινωνία αγάπης και ελευθερίας.
Όπου υπάρχει βία, απουσιάζει η αγάπη του Χριστού.
Η πρόληψη της έμφυλης βίας:
Η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση είναι η πρόληψη.
Η πρόληψη ξεκινά:
- Από την οικογένεια,
- Από το σχολείο,
- Από την Εκκλησία,
- Από την κοινωνία.
Χρειάζεται:
- Εκπαίδευση στον αλληλοσεβασμό,
- Καλλιέργεια της ισότητας και της υπευθυνότητας,
- Ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης,
- Ενίσχυση των δεξιοτήτων επικοινωνίας,
- έγκαιρη αναγνώριση των Προειδοποιητικών σημείων κακοποίησης.
Η Εκκλησία μπορεί να συμβάλει μέσα από κατηχητικά, ενοριακές συναντήσεις, ομιλίες, συμβουλευτική και ποιμαντική στήριξη των οικογενειών.
Κατά περίσταση πρόληψη
Η κατά περίσταση πρόληψη στοχεύει στη μείωση των παραγόντων που ευνοούν την εκδήλωση βίας και στην έγκαιρη παρέμβαση όταν εμφανίζονται ενδείξεις κινδύνου.
Αυτό περιλαμβάνει:
- Την άμεση υποστήριξη των θυμάτων,
- Τη δημιουργία ασφαλών δομών φιλοξενίας,
- Τη συνεργασία με κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους και νομικούς,
- Την εκπαίδευση των επαγγελματιών πρώτης γραμμής,
- Τη συνεργασία ενοριών και κοινωνικών υπηρεσιών,
- Την ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Ο εφημέριος μιας ενορίας συχνά αποτελεί το πρώτο πρόσωπο στο οποίο θα απευθυνθεί μια γυναίκα. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται διάκριση, εχεμύθεια, ενσυναίσθηση και γνώση των διαθέσιμων υπηρεσιών υποστήριξης. Η πνευματική καθοδήγηση δεν υποκαθιστά την επιστημονική και νομική προστασία, αλλά μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, ενθαρρύνοντας την αναζήτηση βοήθειας και συνοδεύοντας τον άνθρωπο στην πορεία της αποκατάστασης.
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί:
- Προστασία του θύματος,
- Άμεση ενεργοποίηση των αρμόδιων αρχών,
- Ψυχοκοινωνική υποστήριξη,
- Νομική προστασία,
- Ενδυνάμωση της γυναίκας,
- Θεραπευτική παρέμβαση όπου απαιτείται,
- Κοινωνική επανένταξη.
Η εξομολόγηση, η ποιμαντική συνοδεία, η προσευχή και η εκκλησιαστική κοινότητα μπορούν να αποτελέσουν πηγές πνευματικής ενίσχυσης. Παράλληλα, η συνεργασία με τους ειδικούς επιστήμονες διασφαλίζει ότι το θύμα θα λάβει την ολοκληρωμένη φροντίδα που χρειάζεται.
Δεν αρκεί να καταδικάζεται η βία από τον άμβωνα. Απαιτείται:
- Ενεργή παρουσία,
- Ενημέρωση,
- Πρόληψη,
- Συνεργασία με επιστήμονες,
- Στήριξη των θυμάτων,
- Καλλιέργεια σχέσεων αγάπης μέσα στην οικογένεια.
Η ενορία μπορεί να εξελιχθεί σε κοινότητα εμπιστοσύνης, όπου κάθε άνθρωπος αισθάνεται ασφαλής να μιλήσει για τον πόνο του χωρίς φόβο στιγματισμού.
Η αγάπη του Χριστού δεν συγκαλύπτει την αδικία ούτε καλεί το θύμα να παραμείνει σε μια κατάσταση κακοποίησης. Αντίθετα, φωτίζει την αλήθεια, προστατεύει τον αδύναμο και ανοίγει δρόμους θεραπείας, δικαιοσύνης και ελπίδας.
Επίλογος:
Η έμφυλη βία κατά των γυναικών αποτελεί πρόκληση που αφορά όλους μας. Η εξάλειψή της δεν θα επιτευχθεί μόνο με νόμους ή ποινές, αλλά με βαθιά αλλαγή νοοτροπίας, παιδεία, πρόληψη και καλλιέργεια του αμοιβαίου σεβασμού.
Η Εκκλησία, παραμένοντας πιστή στο Ευαγγέλιο της αγάπης, καλείται να αναδεικνύει την ιερότητα κάθε ανθρώπινου προσώπου και να γίνεται καταφύγιο για όσους υποφέρουν. Όταν η κοινωνία, οι επιστήμονες, οι κρατικοί θεσμοί και η Εκκλησία συνεργάζονται με υπευθυνότητα, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε καμία γυναίκα να μη βιώνει τον φόβο, τη σιωπή και την κακοποίηση.
Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας μετριέται από τον τρόπο με τον οποίο προστατεύει τους πιο ευάλωτους. Και η Εκκλησία, ως σώμα Χριστού, καλείται να υπενθυμίζει καθημερινά ότι η αυθεντική αγάπη δεν πληγώνει, δεν εξουσιάζει και δεν ταπεινώνει, αλλά θεραπεύει, ελευθερώνει και οδηγεί τον άνθρωπο στην πληρότητα της ζωής που χαρίζει ο Θεός.