Οι υπουργοί που συνέβαλαν ουσιαστικά στον εκσυγχρονισμό του Δημοσίου – και όσα παραμένουν άλυτα
Πριν από σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα, το 2002, ο τότε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ευάγγελος Κρουσταλλάκης προκαλούσε έντονη δημόσια συζήτηση καταγγέλλοντας τη διαφθορά σε κρίσιμους τομείς του ελληνικού Δημοσίου. Πολεοδομίες, εφορίες, νοσοκομεία, υπηρεσίες Μεταφορών, δημόσιες συμβάσεις και γενικότερα η καθημερινή συναλλαγή του πολίτη με έναν δυσκίνητο κρατικό μηχανισμό αποτελούσαν πρόσφορο έδαφος για αυθαιρεσία, καθυστερήσεις και «γρηγορόσημο».
Το πρόβλημα δεν εξαφανίστηκε. Η Ελλάδα όμως του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του 2002. Ιδιαίτερα κατά την τελευταία εξαετία πραγματοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας σημαντικών τμημάτων του κράτους και περιόρισαν ορισμένες από τις παλαιότερες μορφές μικροδιαφθοράς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα ξεκίνησαν μετά το 2019. Το ΑΣΕΠ, τα ΚΕΠ, το TAXISnet, η Διαύγεια, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και αργότερα η ΑΑΔΕ αποτέλεσαν μεταρρυθμίσεις διαφορετικών κυβερνήσεων. Ο εκσυγχρονισμός του κράτους είναι μια μακρά και σωρευτική διαδικασία. Την τελευταία εξαετία, όμως, ορισμένα πρόσωπα έδωσαν ιδιαίτερη ταχύτητα σε αυτήν.
Πιερρακάκης: η μεγάλη τομή στην επαφή πολίτη – κράτους
Το ισχυρότερο ίσως μεταρρυθμιστικό αποτύπωμα ανήκει στον Κυριάκο Πιερρακάκη, υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης την περίοδο 2019–2023.
Το gov.gr, η συγκέντρωση εκατοντάδων και στη συνέχεια χιλιάδων ψηφιακών διαδικασιών, η διαλειτουργικότητα των μητρώων, οι ηλεκτρονικές εξουσιοδοτήσεις και υπεύθυνες δηλώσεις, το Gov.gr Wallet και η σταδιακή κατάργηση της ανάγκης φυσικής παρουσίας στις υπηρεσίες άλλαξαν την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Η σημασία αυτής της αλλαγής δεν είναι μόνο η ευκολία. Έχει και άμεση αντιδιαφθορική διάσταση. Όσο περιορίζεται η προσωπική επαφή πολίτη και υπαλλήλου, τόσο μειώνεται ο χώρος για αυθαίρετες καθυστερήσεις, «εξυπηρετήσεις» και μικρές παράνομες συναλλαγές.
Τα αποτελέσματα αναγνωρίζονται και διεθνώς. Ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι η Ελλάδα σημείωσε τη μεγαλύτερη πρόοδο στην ΕΕ στην ψηφιοποίηση δημόσιων υπηρεσιών μεταξύ 2021 και 2023. Στον Digital Government Index του 2025 η Ελλάδα έφθασε στο 0,71, ελαφρά πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που ήταν 0,70.
Ο Πιερρακάκης επομένως δεν δημιούργησε απλώς μερικές νέες ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Συνέβαλε στη μετάβαση από το κράτος του «πήγαινε από το ένα γκισέ στο άλλο» στο κράτος της ψηφιακής συναλλαγής.
Χατζηδάκης: η ψηφιακή επίθεση στη φοροδιαφυγή
Δεύτερη ιδιαίτερα σημαντική περίπτωση είναι ο Κωστής Χατζηδάκης, κυρίως από τη θητεία του στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Η διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών, το myDATA, η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, τα ψηφιακά τιμολόγια και η αυξανόμενη αυτοματοποίηση των ελέγχων της ΑΑΔΕ δημιούργησαν ένα πολύ δυσκολότερο περιβάλλον για την απόκρυψη συναλλαγών.
Μόνο μέσα στο 2024 ολοκληρώθηκαν περισσότερες από 250.000 διασυνδέσεις POS με ταμειακές, ενώ οι ηλεκτρονικές συναλλαγές αυξήθηκαν κατά 10,7%, από 61,1 σε 67,7 δισ. ευρώ.
Το σημαντικό είναι ότι δεν έχουμε πλέον μόνο κυβερνητικές δηλώσεις περί αποτελεσματικότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει στην έκθεση για την Ελλάδα του 2026 ότι η ανάπτυξη των ψηφιακών εργαλείων και των συστημάτων φορολογικής συμμόρφωσης έχει συμβάλει στη μείωση του κενού ΦΠΑ, δηλαδή της διαφοράς μεταξύ του ΦΠΑ που θεωρητικά πρέπει να εισπράττεται και αυτού που τελικά εισπράττεται.
Πρόκειται για μία από τις πιο χειροπιαστές περιπτώσεις όπου η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε όχι απλώς για καλύτερη εξυπηρέτηση, αλλά για περιορισμό μιας χρόνιας ελληνικής παθογένειας.
Παπαστεργίου: η συνέχεια του ψηφιακού κράτους
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου, που διαδέχθηκε τον Πιερρακάκη στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, δεν ξεκίνησε από μηδενική βάση. Η συμβολή του βρίσκεται κυρίως στη συνέχιση και επέκταση μιας μεταρρύθμισης που είχε ήδη αποκτήσει δυναμική.
Η σημασία αυτής της συνέχειας δεν πρέπει να υποτιμάται. Στην Ελλάδα αρκετές μεταρρυθμίσεις στο παρελθόν επιβραδύνονταν ή εγκαταλείπονταν με την αλλαγή υπουργού. Στην περίπτωση του ψηφιακού κράτους αυτό δεν συνέβη. Η διαλειτουργικότητα, το Wallet, οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες και η ψηφιακή ταυτοποίηση συνέχισαν να επεκτείνονται.
Η αξιολόγηση του ΟΟΣΑ για το 2026 δείχνει ότι η Ελλάδα έχει πλέον ισχυρές επιδόσεις στους τομείς «Government as a Platform» και «User-Driven Government», αν και εξακολουθεί να υστερεί στην αποτελεσματική αξιοποίηση των δημόσιων δεδομένων.
Κεραμέως και Λιβάνιος: προσπάθεια περιορισμού του πελατειακού κράτους
Η μάχη κατά της διαφθοράς δεν αφορά μόνο τα φακελάκια. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται και αξιολογούνται όσοι διοικούν δημόσιους οργανισμούς.
Ως υπουργός Εσωτερικών, η Νίκη Κεραμέως προώθησε νέο σύστημα επιλογής διοικήσεων για εκατοντάδες δημόσιους φορείς, με ουσιαστικότερο ρόλο του ΑΣΕΠ, κατάταξη των υποψηφίων και υποχρεωτικά σχέδια δράσης και αξιολόγηση των διοικήσεων. Ο υπουργός διατηρεί πολιτικό ρόλο στην τελική επιλογή, αλλά πλέον επιλέγει μεταξύ των επικρατέστερων που έχουν περάσει από τη διαδικασία του ΑΣΕΠ.
Ο Θοδωρής Λιβάνιος συνέχισε την κατεύθυνση της μέτρησης της απόδοσης του Δημοσίου και της ενίσχυσης της λογοδοσίας.
Δεν έχει εξαλειφθεί το πελατειακό κράτος. Έχει όμως γίνει ένα βήμα από το παραδοσιακό «διορίζω επειδή μπορώ» προς ένα σύστημα στο οποίο απαιτούνται περισσότερα αντικειμενικά κριτήρια και μετρήσιμη απόδοση.
Φλωρίδης: η δύσκολη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης
Ένας ακόμη τομέας στον οποίο επί δεκαετίες η Ελλάδα παρουσίαζε σοβαρή υστέρηση είναι η Δικαιοσύνη. Και η αργή Δικαιοσύνη δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα. Όταν μια υπόθεση διαφθοράς χρειάζεται χρόνια για να τελεσιδικήσει, μειώνεται δραστικά η αποτρεπτική ισχύς του νόμου.
Επί υπουργίας Γιώργου Φλωρίδη εφαρμόστηκε ο νέος Δικαστικός Χάρτης και προχώρησε η αναδιοργάνωση των Πρωτοδικείων. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, τα οποία υπολογίζονται με τη μεθοδολογία της ευρωπαϊκής CEPEJ, 18 μήνες μετά την εφαρμογή του νέου συστήματος ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώθηκε από περίπου δύο χρόνια σε λιγότερο από ένα.
Η μεταρρύθμιση είναι ακόμη πολύ νέα για οριστικά συμπεράσματα. Αν όμως η βελτίωση αυτή διατηρηθεί, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της περιόδου.
Οι θεσμικές αλλαγές που δεν πρέπει να αγνοούνται
Υπήρξαν επίσης μεταρρυθμίσεις μικρότερης δημόσιας προβολής αλλά ουσιαστικής σημασίας.
Στη θητεία του Μάκη Βορίδη στο Υπουργείο Εσωτερικών θεσπίστηκαν το σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου και ο θεσμός του Συμβούλου Ακεραιότητας στη δημόσια διοίκηση, ενώ δημιουργήθηκε πλαίσιο καταγραφής δραστηριοτήτων lobbying.
Επί υπουργίας Κώστα Τσιάρα στη Δικαιοσύνη ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία το πλαίσιο προστασίας των whistleblowers, δηλαδή όσων καταγγέλλουν σοβαρές παρανομίες και διαφθορά.
Πρόκειται για εργαλεία τα οποία δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά στην καθημερινότητα του πολίτη, αλλά αποτελούν βασικό τμήμα ενός σύγχρονου συστήματος πρόληψης της διαφθοράς.
Η Ελλάδα βελτιώθηκε. Το πρόβλημα όμως δεν λύθηκε
Η αναγνώριση των παραπάνω μεταρρυθμίσεων δεν πρέπει να μετατραπεί σε κυβερνητικό εγκώμιο.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης, μέσω του GRECO, εξακολουθεί το 2026 να ζητά από την Ελλάδα πρόσθετες παρεμβάσεις για την πρόληψη της διαφθοράς στην κεντρική κυβέρνηση και στα σώματα ασφαλείας και έχει ζητήσει νέα ενημέρωση για την πρόοδο της χώρας το 2027.
Παράλληλα, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα σε δημόσιες συμβάσεις, πολεοδομίες, τοπική διοίκηση, σύγκρουση συμφερόντων και στη διαφάνεια της σχέσης πολιτικής εξουσίας και οικονομικών συμφερόντων.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα.
Η Ελλάδα έχει περιορίσει σημαντικά το κράτος του γκισέ. Δεν έχει ακόμη περιορίσει στον ίδιο βαθμό το κράτος της διακριτικής εξουσίας.
Η μικρή καθημερινή διαφθορά δυσκολεύεται όταν η διαδικασία γίνεται αυτοματοποιημένα, ηλεκτρονικά και αφήνει ψηφιακό ίχνος. Η μεγάλη διαφθορά όμως εμφανίζεται εκεί όπου υπάρχουν δημόσιες συμβάσεις, άδειες μεγάλης αξίας, πολιτικές αποφάσεις, οικονομικά συμφέροντα και δυνατότητα παρέμβασης στις διαδικασίες.
Γι’ αυτό και η μεταρρύθμιση του ελληνικού κράτους δεν έχει ολοκληρωθεί.
Αν, ωστόσο, το ερώτημα είναι ποιοι υπουργοί της τελευταίας εξαετίας συνέβαλαν περισσότερο σε μια πραγματική αλλαγή, τα ονόματα που ξεχωρίζουν είναι κυρίως Κυριάκος Πιερρακάκης και Κωστής Χατζηδάκης, ακολουθούμενοι —σε διαφορετικούς τομείς— από Δημήτρη Παπαστεργίου, Νίκη Κεραμέως, Θοδωρή Λιβάνιο και Γιώργο Φλωρίδη.
Η σημαντικότερη μεταβολή όμως ίσως δεν βρίσκεται σε κανένα πρόσωπο ξεχωριστά. Βρίσκεται στην ίδια τη λογική του κράτους: κάθε διαδικασία που γίνεται αυτόματη, διαφανής, μετρήσιμη και ψηφιακά ανιχνεύσιμη αφαιρεί ένα μικρό κομμάτι εξουσίας από το παλιό σύστημα του «γνωστού», του φακέλου και της προσωπικής διευθέτησης.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη απάντηση, είκοσι τέσσερα χρόνια μετά τις προειδοποιήσεις Κρουσταλλάκη.